1. Nhận biết sớm suy giảm nhận thức để chăm sóc người thân tốt hơn
Trong cuộc sống hằng ngày, nhiều gia đình thường bắt gặp hình ảnh ông bà, cha mẹ lớn tuổi quên vị trí để chìa khóa, quên lịch hẹn hoặc đôi khi gọi nhầm tên con cháu. Phần lớn mọi người đều cho rằng đây là biểu hiện bình thường của tuổi già nên ít khi quan tâm hoặc đưa người thân đi khám.
Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cho biết, không phải mọi biểu hiện hay quên đều là lão hóa bình thường. Một số trường hợp có thể là dấu hiệu sớm của suy giảm nhận thức – một rối loạn đang ngày càng phổ biến ở người cao tuổi và có nguy cơ tiến triển thành sa sút trí tuệ nếu không được phát hiện kịp thời. Theo kết quả nghiên cứu tại tỉnh Phú Thọ, tỷ lệ suy giảm nhận thức ở người cao tuổi là 13,0%, cho thấy đây là vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được quan tâm.
2. Hay quên tuổi già và suy giảm nhận thức khác nhau như thế nào?
Lão hóa tự nhiên có thể làm tốc độ ghi nhớ chậm hơn. Người cao tuổi đôi khi quên một việc nào đó nhưng vẫn có thể nhớ lại sau khi được nhắc hoặc sau một khoảng thời gian ngắn. Những biểu hiện này thường không ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.
Trong khi đó, suy giảm nhận thức không chỉ đơn thuần là quên mà còn làm giảm khả năng tư duy, ghi nhớ, định hướng và xử lý thông tin. Người bệnh có thể quên cả những việc vừa mới xảy ra, lặp đi lặp lại một câu hỏi, khó thực hiện những công việc vốn rất quen thuộc hoặc nhầm lẫn về thời gian, địa điểm.
Điểm khác biệt quan trọng là các biểu hiện này xuất hiện thường xuyên hơn, có xu hướng nặng dần theo thời gian và bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày.
3. Những dấu hiệu gia đình không nên bỏ qua
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp người cao tuổi có cơ hội được thăm khám và theo dõi kịp thời.
Gia đình cần lưu ý nếu người cao tuổi có các biểu hiện như:
Quên những sự việc vừa mới xảy ra nhưng lại nhớ rất rõ chuyện từ nhiều năm trước.
Hỏi đi hỏi lại cùng một nội dung dù vừa được trả lời.
Quên lịch uống thuốc hoặc các cuộc hẹn quan trọng.
Thường xuyên để quên đồ vật và không nhớ đã cất ở đâu.
Nhầm lẫn ngày tháng, thời gian hoặc địa điểm quen thuộc.
Gặp khó khăn khi sử dụng điện thoại, nấu ăn hoặc quản lý tiền bạc.
Ít nói chuyện hơn trước, khó diễn đạt ý muốn hoặc dùng từ không phù hợp.
Dễ cáu gắt, nghi ngờ hoặc thay đổi tính cách mà không rõ nguyên nhân.
Nếu các dấu hiệu này xuất hiện kéo dài hoặc ngày càng rõ rệt, người thân không nên cho rằng đó chỉ là biểu hiện của tuổi già mà cần đưa người cao tuổi đến cơ sở y tế để được đánh giá.
4. Vì sao cần phát hiện sớm?
Nhiều người chỉ đưa người thân đi khám khi trí nhớ giảm sút nghiêm trọng hoặc đã mất khả năng tự chăm sóc. Điều này làm mất đi cơ hội can thiệp ở giai đoạn sớm.
Thực tế, việc phát hiện sớm giúp cán bộ y tế đánh giá tình trạng nhận thức, theo dõi định kỳ và tư vấn các biện pháp phù hợp nhằm làm chậm quá trình tiến triển của bệnh. Đồng thời, gia đình cũng có thêm kiến thức để chăm sóc, hỗ trợ và tạo môi trường sống thuận lợi cho người cao tuổi.
Đây cũng là định hướng của mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng mà đề tài đang xây dựng, trong đó nhấn mạnh vai trò của sàng lọc sớm, quản lý tại Trạm Y tế và theo dõi thường xuyên.
5. Gia đình là người phát hiện đầu tiên
Trong đa số trường hợp, người đầu tiên nhận thấy sự thay đổi của người cao tuổi không phải là bác sĩ mà chính là con cháu sống cùng.
Chỉ cần dành thời gian trò chuyện, cùng ăn cơm, cùng đi dạo hoặc quan sát những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày, gia đình có thể phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường. Việc quan tâm đúng lúc không chỉ giúp người cao tuổi được chăm sóc tốt hơn mà còn góp phần giảm nguy cơ tiến triển thành các rối loạn nhận thức nặng hơn.
Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê khuyến cáo: Khi người cao tuổi có biểu hiện giảm trí nhớ kéo dài, thay đổi hành vi hoặc gặp khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày, người dân nên đưa đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn. Phát hiện sớm là bước đầu tiên trong quản lý và chăm sóc hiệu quả suy giảm nhận thức tại cộng đồng./.
Ths. BSNT Nguyễn Thanh Thủy- Phó trưởng khoa CC- HSCT& CĐ- TCT